Türk dünyasının tarihî hafızasında bazı şehirler vardır ki, yalnızca coğrafi bir mekân değil; bir milletin acısını, gururunu, kültürünü ve yeniden doğuşunu taşır. Bu şehirlerden biri de Kafkasların zirvesinde, Karabağ’ın kalbinde yer alan Şuşa’dır.
Azerbaycan’ın en önemli kültür şehirlerinden biri olan Şuşa, tarih boyunca Türk-İslam medeniyetinin Kafkasya’daki en güçlü merkezlerinden biri olarak varlık göstermiştir. Karabağ Hanlığı döneminde bir idare, kültür ve sanat merkezi olarak gelişen şehir; musikisi, mimarisi ve edebî geleneğiyle Türk dünyasının estetik hafızasında özel bir yer edinmiştir. Şuşa, yalnızca bir şehir değil; Türk’ün Kafkasya’daki kültürel sesidir.
Ancak 20. yüzyılın sonları Şuşa için ağır bir kırılma dönemi olmuştur. 1992 yılında yaşanan Hocalı Katliamı ve ardından gelen savaş süreci, Karabağ’da büyük bir insani trajediye yol açmıştır. Birinci Karabağ Savaşı sonucunda Şuşa’nın Ermeniler tarafından işgali, Türk dünyasının ortak hafızasında derin bir yara açmıştır. Bu dönem yalnızca bir toprak kaybı değil; aynı zamanda bir kültür merkezinin, bir hafıza şehrinin ve bir medeniyet simgesinin sessizliğe bürünmesi anlamına gelmiştir.
1992 sonrası yıllar, Şuşa için yalnızca bir işgal süreci değil; aynı zamanda Türk dünyasında derin bir özlem ve bekleyiş dönemidir. Şuşa, haritalardan silinmemiş ama gönüllerden hiç eksilmemiştir. Türkiye’den Türkistan’a, Balkanlar’dan Kafkaslara kadar her yerde Şuşa adı, bir “geri dönüş umudu” olarak yaşamaya devam etmiştir.
Bu uzun bekleyiş, 2020 yılında yaşanan İkinci Karabağ Savaşı ile tarihî bir dönüm noktasına ulaşmıştır. 8 Kasım 2020’de Şuşa’nın yeniden özgürlüğüne kavuşması, yalnızca askerî bir başarı değil; Türk dünyasının ortak hafızasında yıllardır biriken bir hasretin sona ermesidir. Bu olay, Azerbaycan için olduğu kadar bütün Türk dünyası için de tarihî bir gurur anı olarak kabul edilmiştir.
Şuşa’nın kurtuluşu, Kafkasya’da sadece bir şehrin geri alınması değil; Türk tarihinin hafızasında kaybolduğu sanılan bir sayfanın yeniden açılması anlamına gelmiştir. Bu gelişme, Türk dünyasında büyük bir sevinç ve birlik duygusunu güçlendirmiştir.
Kurtuluş sonrası süreçte Şuşa, yalnızca yeniden inşa edilen bir şehir olmaktan çıkmış; Türk dünyasının diplomatik ve kültürel merkezlerinden biri hâline gelmiştir. Türkiye başta olmak üzere Türk devletlerinin yoğun ilgisiyle şehirde çok sayıda devlet düzeyinde ziyaret, resmî toplantı, kültürel etkinlik ve uluslararası sempozyum düzenlenmiştir. Türk Devletleri Teşkilatı çerçevesinde gerçekleştirilen zirveler ve kültürel buluşmalar, Şuşa’nın Türk dünyası açısından yeni bir merkez olarak konumlandığını göstermiştir.
Türkiye’nin Şuşa’ya verdiği önem ise bu süreci daha da anlamlı kılmıştır. Devlet düzeyindeki ziyaretler, kültürel projeler ve ortak organizasyonlar, Şuşa’yı Türk dünyasının “ortak hafıza ve kardeşlik mekânı” hâline getirmiştir. Bu yönüyle Şuşa, yalnızca Azerbaycan’ın değil; bütün Türk dünyasının ortak vicdanında yer alan bir şehir hâline gelmiştir.
Bugün Şuşa, yeniden inşa edilen sokakları, canlanan kültürel hayatı ve yükselen sesiyle geçmişin acısını geleceğin umuduna dönüştürmektedir. Şehirde atılan her adım, yalnızca fizikî bir yeniden yapılanma değil; bir medeniyetin yeniden ayağa kalkışının sembolüdür.
Hasılı, Şuşa, Türk dünyasının kalbinde hem bir yara hem de bir diriliştir. Kaybedildiğinde acı, geri alındığında gurur olan bir şehirdir. Ancak her hâlükârda değişmeyen gerçek şudur: Şuşa, Türk milletinin hafızasında asla kaybolmayan bir gönül yurdudur; Türk dünyasının ortak vicdanı, ortak hafızası ve ortak geleceğidir vesselam…